Lage rente verzacht heel veel pijn (gastblog)

Vaal zonnetjeEen vaal zonnetje schijnt. Er is een opsomming te maken van lichtpuntjes in de Nederlandse economie. De sanering van de BV Nederland is ogenschijnlijk in volle gang. Maar waarom voelen we ook zoveel pijn?

De krimp van de Nederlandse economie in het eerste kwartaal van 2014 is helemaal niet onverwacht. We doen maar alsof. Consumenten verkeren immers nog steeds in spanning. Ze zijn ongerust over hun toekomst nu Nederland bijna 700.000 werklozen telt. Ze nemen massaal spaargeld op en ze lossen heel veel af op hun hypotheekschuld. En ze consumeren blijvend minder, al een hele tijd lang.

Nederlanders hebben nu nog een hypotheekschuld van €540 miljard. Daar staat een €280 miljard aan spaartegoeden tegenover. Alleen al in 2013 is er €4 miljard spaargeld benut om de schuld op het huis te verminderen. Het is een simpele rekensom: geld op een spaarrekening brengt amper iets op en aflossing vermindert de lastendruk binnen een huishouden.

Daartoe met zachte en harde dwang aangemoedigd door de banken brengen Nederlandse huishoudens hun schulden terug. Over heel 2013 is er voor €8 miljard afgelost. Dat er grote dingen gebeuren, mag blijken uit het feit dat het in de laatste twintig jaar niet eerder voorkwam dat de nationale hypotheekschuld in Nederland kleiner werd.

In 2014 blijven de Nederlandse huishoudens nog volop bezig met schuldenreductie. Maar dit gaat ten koste van consumptie. De schuldenreductie werkt zo averechts. Juist bestedingen in eigen land zouden een vitale economie schragen.

De Duitse economie bewijst hoe het moet. Daar voelen de huishoudens prikkels om te besteden. Daar is de economische motor volop aan het draaien, met een fors hogere consumptie en industriële productie en een opvallend sterke vraag naar goederen uit het buitenland. Nog een geluk voor Nederland, want het maakt dat onze export een plus vertoont. De Nederlandse export is zo’n lichtpuntje waaraan economen en bewindslieden zich krampachtig vastklampen.

Maar we vergeten er bij te vermelden dat een groot deel van die export gewoon doorvoer is, vooral via de Rotterdamse haven en dan weer vooral naar Duitsland, de Europese machinekamer. Er is amper toegevoegde waarde met Nederlandse handen. Beter zou zijn als het export van producten zou betreffen waaraan hier werkers in de maakindustrie een dagelijks brood zouden verdienen.

Al sinds 2011 is het reëel beschikbaar inkomen voor de Nederlandse huishoudens dalend. De lonen stijgen minimaal, maar de inflatie loopt wel op en de lastendruk van de overheid neemt fors toe. Bovendien zijn er door de ontslaggolf veel meer mensen die van een uitkering leven. Toch is er een lichtpuntje, want het financieel vermogen van de Nederlandse huishoudens gezamenlijk stijgt wel, als compensatie. Het gaat hier om in totaal €1.200 miljard aan spaargeld, aandelen, obligaties en pensioenvoorzieningen. Gewoon een gevolg van betere resultaten op de beurzen.

De huidige lage rente verzacht heel veel pijn. Het geldt voor de huishoudens, voor de bedrijven, maar vooral voor de Nederlandse Staat. De nationale schuldenberg is ongekend groot, maar de rentelast is opvallend laag. De staatsschuld is inmiddels ruim €454 miljard, €27.000 per persoon. De nationale schatkisthouder betaalt zo’n €10 miljard aan rente over die schuld. In het recordjaar 1995 was dit €17,2 miljard, terwijl de schuld toen bijna half zo groot was.

De overheid is echter onvoldoende in staat om te doen wat de huishoudens wel doen: schuldenreductie. Sterker nog, de overheid blaast de financiële ballon nog meer op. Nederland leent naar verhouding veel voor de korte termijn. Men is op de penning, want leningen met een lange looptijd zijn duurder.

Nederland neemt hiermee – anders dan bijvoorbeeld Duitsland – een grote gok. Want ons land leeft op een wankel evenwicht met staatsschuld en overheidstekort. Als de rente oploopt en de staat dus binnenkort duurder moet lenen, zal er dus opnieuw fors worden ingegrepen en bezuinigd en gaan onontkoombaar de lasten omhoog.

Oeps. Dit verkleint de financiële ruimte van huishoudens verder en beperkt ze om meer consumptieve bestedingen te doen. De kramp wordt dan nog groter en de economie zal zeker niet groeien. Dan zijn er even geen lichtpuntjes.

Bert de Jong


Bert de Jong is economisch journalist en beschouwt de Friese economie en die daarbuiten
bertdejong@journalist.com 

Reageren?

ALLE BLOGS