Het wonder van Mondragon

Sommige noemen het coop kapitalisme, anderen federalisme en in de Angelsaksische landen komt het vaak terug als the Third way. Mondragon gaat ons voor! 

Kijkend naar de puurheid van het communisme lijkt dit zo gek nog niet. Communisme betekent immers gemeenschappelijk, alles van iedereen. Een politieke stroming of ideologie waarbij de staat, als collectief van ons allen, een grote rol speelt. 

Het collectief bezit gezamenlijk alle productiemiddelen en verbruiksgoederen. Een gedachtegoed ontstaan uit het streven om armoede en ongelijkheid uit te bannen. Het nobele streven heeft zich echter in de praktijk vertaald naar een negatieve perceptie rondom de term. Communisme bleek niet houdbaar ondanks dat sommige nationaliteiten nog stug volhouden. De drang naar vrijheid, de drang naar onderscheid en anders zijn zit zo sterk in de mens dat deze niet te kanaliseren lijkt. In de praktijk gaat communisme dan ook veelal gepaard met onderdrukking en beperking van vrijheid van meningsuiting. Angst. Angst om de grip en de uitgangspunten van een ideologie kwijt te raken. 

Creativiteit, vindingrijkheid en efficiency stonden aan de basis van het kapitalisme. Diegene met het beste product, de beste dienstverlening of de laagste prijs was spekkoper. Kapitalisme en vrijheid lijken hand in hand te gaan. De sterken in de maatschappij winnen, de zwakken verliezen. In zijn meest ultieme vorm is het kapitalisme keihard en gaat een parallel met het dierenrijk moeiteloos op. Niet voor niets dat het kapitalisme ingeperkt wordt om een sociaal leefbare maatschappij te creëren. De overheid zorgt voor een bepaalde mate van herverdeling. 

Had Karl Marx ongelijk en zorgt deze nivellering ervoor dat de verschillen tussen de onder- en bovenklasse relatief beperkt blijven en er geen massawerkloosheid, culturele verschraling en sociale ontwrichting ontstaat? Of lijkt juist in deze tijden van crisis, oplopende werkloosheid, protesten in Zuid-Europa en teruglopende inkomensnivellering het gelijk van Marx dichter bij te komen. In deze tijd lijken wij ons weinig bewust welke richting wij collectief daadwerkelijk willen en waarom. Bezuinigingen op zichzelf gaan voor de ideologie die wij voorstaan. Terwijl juist ons beroemde maar tanende poldermodel, mits doordacht, een goede oplossing zou kunnen zijn. 

In Mondragon doen ze het anders. Hier voert de coöperatie de boventoon (zie ook blog d.d. 3 januari 2012). Mondragon, een gemeenschap van 24.000 inwoners en een bolwerk van werknemercoöperaties. Bedrijven waar de werknemers de eigenaren zijn, deze eigenaren tegelijk het beleid bepalen en plezier en gemeenschapszin voor geld gaan. Mondragon is het voorbeeld dat het kan en dat het werkt. En dat bovendien in Baskenland! 

En natuurlijk komen er allemaal vragen op: en wat doe je dan met mindere werknemers? En wat doe je als het slecht of heel goed gaat? Of zijn dit juist de vragen die alleen een kapitalist kan stellen? Kijk zelf en oordeel: 

http://tegenlicht.vpro.nl/afleveringen/2011-2012/Mondragon.html 

Wat houdt ons hier in Nederland tegen? Antwoord: niks, behalve willen en wellicht hebzucht. 

Folkert Fennema

Reageren?

ALLE BLOGS