Kijken, maar niet zien

Lisa: "Hé Homer, wil je een steen van me kopen die gorilla’s op afstand houdt?"  
Homer: "Hoe werkt ie dan?" 
Lisa: "Simpel, ik zie nergens gorilla’s lopen, jij wel?" 
Homer: "Lisa, ik wil je steen kopen!" 

Dagelijks vallen wij ten prooi aan de tekortkomingen van onze waarnemingen, gevolgtrekkingen, inschattingen en intuïtie. En erger is: we zijn ons er niet van bewust. 

Ik wel..., hoor ik je denken. Denk je ook dat jij een betere ondernemer bent dan de gemiddelde ondernemer, dat jij je gebeurtenissen uit het verleden feilloos herinnert, dat jij juiste conclusies trekt uit gebeurtenissen en dat breinspelletjes jou scherp houden? Hele grote kans dat je ten prooi valt aan een breinillusie. Zoals M.C. Escher ons visueel voor de gek weet te houden, zo stuurt ons brein ons dagelijks de verkeerde kant op. En dat gebeurt op heel veel gebieden. Op het gebied van aandacht voor verschillende zaken, herinneringen, zelfvertrouwen, kennis, oorzakelijkheid en potentie. 

Voor jou als geruststelling: Alles wat je dagelijks over het hoofd ziet, heb je geen last van. Je ziet het immers over het hoofd. Maar..., misschien ziet je omgeving wel wat anders. Vraag: In welke dokter heb je meer vertrouwen? Een dokter die jouw kwaal bekijkt en direct aangeeft waar het probleem zit en hoe dit op te lossen of ... een dokter die je 5 minuten geduld vraagt en drie naslagwerken raadpleegt voordat hij met zijn conclusies komt. Grote kans dat je de voorkeur geeft aan dokter 1. Uit diverse onderzoeken komt naar voren dat de voorkeur sterk uitgaat naar dokter 1. Bijzonder toch. Je bent ten prooi gevallen aan de illusie van zelfvertrouwen. Een dokter die direct het antwoord geeft, moet wel beter zijn dan een dokter die eerst literatuur raadpleegt. Maar hoe zat dat ook alweer met Charles Darwin: 'Onwetendheid creëert vaker zelfvertrouwen dan kennis dat doet'. En dit kan grote consequenties hebben: een dokter met veel zelfvertrouwen in zijn diagnose of een getuige die 100% zeker weet dat hij de betreffende verdachte heeft gezien. 

Vaak hebben wij veel vertrouwen in onze herinnering. Hoe kan het dan dat, als je 10 mensen die aanwezig waren bij dezelfde gebeurtenis, vraagt naar hun ervaring, de verhalen van elkaar afwijken? Bij experimenten met herinnering waar de feitelijke gebeurtenis op film is vastgelegd, blijkt hoezeer ons brein met ons aan de haal gaat. Uit de verhalen komen diverse zaken naar voren die nooit zijn gebeurd. Allemaal in verschillende varianten en met variërende stelligheid. Ons brein laat ons in de steek, onthoudt basiselementen en de rest wordt door ons zelf ingevuld. Leugens? Fantasie? Of de gebrekkigheid van het functioneren van het brein? Denk aan een getuige die dusdanig onder de indruk is of onder druk wordt gezet, dat hij denkt schuldig te zijn, terwijl dit niet het geval is. En wat te denken van gevolgtrekkingen. 

Stel we doen een onderzoek naar de top 10 meest succesvolle ondernemingen en kijken wat zij gemeenschappelijk hebben om tot dit succes te komen. Dit moet de sleutel voor een succesvolle onderneming opleveren. Wat we vergeten is dat 10 geflopte ondernemingen wellicht ook dit gemeenschappelijke element hebben en desalniettemin niet succesvol zijn geweest. Hoe zat dat ook al weer met Good to Greath? Ons brein stuurt ons de verkeerde kant op, trekt verkeerde conclusies, verdraait zaken, geeft ons misplaatst zelfvertrouwen en laat ons zien wat we zien. Maar niet wat we niet zien. Zorg er als ondernemer voor dat je je omringt door kritische mensen, collega’s met diverse achtergronden en leeftijden. Toets je zienswijze, wees kritisch op jezelf, twijfel aan beslissingen voordat je ze uitvoert. Dit is eerder een kracht en erkenning van de beperktheid van onszelf, dan een zwakte. En, is wat anders dan een doortastende executie. 

Ben je niet overtuigd, denk je dat dit voor jou niet opgaat en dat zelfs jij maar 10% van je hersencapaciteit benut? Lees dan het boek van Chabris en Simons over selectieve waarneming en valse intuitie. 

Doe de test op www.dansimons.com onder videos (try it yourself).  

Folkert Fennema

Reageren?

ALLE BLOGS