Het ware verhaal van derivaten in het MKB

Beetje bij beetje neemt de publiciteit over rentederivaten in het MKB toe. Het verhaal rondom derivaten bij semiprofessionele partijen als woningbouwcoöperaties, provincies, et cetera, is genoegzaam bekend, maar rondom het MKB is het vooralsnog redelijk rustig. Schaamte en onder de pet houden wint het op dit moment nog van openheid en publiciteit. Een rommelende vulkaan waarvan het de vraag is wanneer deze gaat uitbarsten. Goede kans dat de lava pas begint te stromen als dit najaar de AFM haar rapport over derivaten en het MKB publiceert. 

De uitkomst is echter voorspelbaar. Het rentederivaat kent bij financiële partijen haar oorsprong op de treasury-afdelingen. Banken spelen namelijk dagelijks met hun balansposities, renterisico's en bijbehorende duration. Op zich hoeft dit geen probleem te zijn en zorgt het er zelfs voor dat er goedkoper kan worden geleend dan wanneer er geen enkele vorm van mismatch mogelijk is. De nieuwste Basel-regels gooien hier echter op belangrijke onderdelen roet in het eten. Banken moeten hun (rente)risico’s afbouwen en dat is maar goed ook. Uit eigen praktijk heb ik mogen meemaken dat zeer weinig medewerkers van een bank echt de discussies rondom mismatchrisico’s begrijpen. Vooral meeknikken in de Asset and Liability comités, maar er in de tussentijd niks van begrijpen. Vanuit de treasury-afdeling ontstond de commerciële wens om derivaten ook aan zakelijke relaties en publieke lichamen te verkopen. Eerst aan de grotere relaties maar in no time ook aan de kleinere MKB-ondernemingen in stad en dorp. 

Binnen de banken was vroegtijdig bekend dat de derivaten in het MKB problemen zouden gaan opleveren. De treasury-administraties waren langere tijd niet opgenomen in de centrale klantsystemen, de tussentijdse verslaglegging ontbrak of werd door de treasury-afdeling richting de accountmanager of klant gestuurd en de jaarlijkse rente-opgaven waren niet correct. Vele aanscherpingen, adviesrichtlijnen, extra documentatie, verplichte advisering door één persoon volgde, maar de kern van het probleem bleef. Treasuryproducten zijn complex, geen product op zichzelf, maar veelal gekoppeld aan een lening, balanspositie, et cetera, en slechts geschikt voor een zeer kleine groep echt(!) professionele partijen. 

Collectief geven banken aan dat ze geen verkeerde producten hebben verkocht, maar dat is simpelweg niet waar. Bekennen is namelijk straf vragen. De administratie rondom derivaten was rommelig, verslaggeving slecht en risico’s niet in beeld. En niet te vergeten; de ondernemers hadden vaak geen keus. Wilden ze financiering krijgen, dan was het derivaat een voorwaarde! Pure pech dat de euribor, waaraan de meeste MKB-derivaten gekoppeld zijn, op een ultieme low staat. De problemen zijn nog lang niet opgelost. Veel MKB-bedrijven zitten met rentelasten van 7-10% door hun rentederivaat en dat juist in deze crisistijd. Daarnaast zijn de negatieve waardes vaak niet opgenomen in jaarrapporten waardoor extern inzicht ontbreekt. Veel accountants hebben geen idee of een derivaat als voorziening op de balans moet worden opgenomen of dat slechts een vermelding volstaat. In de meeste gevallen die ik tegenkom is helemaal niks in de jaarlijkse rapporten opgenomen. 

Weest u erop alert dat van een lening met een gekoppeld rentederivaat de opslag niet kan worden verhoogd en ook wanneer het derivaat door aflossing een hogere tegenwaarde heeft dan de lening, heeft uw bank een probleem. Alle jurisprudentie is daar duidelijk in. Nu nog het probleem oplossen wat te doen met een derivaat bij verkoop van een onderneming. De koper wil deze vaak niet overnemen en de verkoper kan er niet vanaf! 

De meeste problematische swaps van nu hebben een einddatum van 2017/2018. Wie tot die tijd de hoge rente kan uitzingen heeft geluk. Veel bedrijven gaat dit echter niet lukken en hebben of krijgen een groot probleem in hun exploitatie of bij de verkoop van hun bedrijf. 

De toenemende claims, de reeds opgedane ervaring door banken in andere landen en de ophanden zijnde AFM-lava maakt duidelijk dat alle partijen die derivaten hebben verkocht, forse voorzieningen voor toekomstige compensaties moeten gaan opnemen op hun balans. Uiteindelijk maakt het allemaal niet uit. U betaalt het toch in de vorm van een hogere rente of een redding door de staat... 

Folkert Fennema

Reageren?

ALLE BLOGS